Yeni okul öncesi programlarının getirdiği yenilikler konusunda alan uzmanlarınca hazırlanmış olan program kılavuz kitaplarının incelenmesi bu konuda önem arz etmektedir. Yeni programlarda öğrencilerin süreç içinde tanınması, gelişmelerin kayıt altına alınması, gelişim sürecinde yapılması gerekenler konusunda özellikle velilerle etkin bir işbirliğine gidilmesi gerekiyor. Eğitim öğretim faaliyetlerinde öğretmenler özellikle planları olmazsa olmaz unsurlar olarak algılamakta ve internet, bakanlık web sayfası gibi yerlerde veya yine bakanlığın gönderdiği plan hazırlama kılavuzlarındaki planları çoğaltıp kullanma yoluna gitmektedirler. Oysa var olan planlar öğretmenler için sadece birer örnek niteliğinde hazırlanmaktadır. Öğretmenlerin bu planları inceleyip okul ve öğrencinin içinde bulunduğu şartları, öğrencilerin içinden geldikleri sosyal-kültürel çevreyi dikkate alarak uyarlamaları gerekmektedir. Özellikle öğrenme öğretme durumu olarak isimlendirilen işleniş kısımlarının öğretmenlerce olduğu gibi alınmaması gerekmektedir. Zira işleniş süreci doğrudan öğretmenin sınıf içinde yapacağı çalışmaları içerir. Bu çalışmaların mutlaka okulun, öğrencinin, çevrenin imkan ve şartlarına göre düzenlenmesi gerekiyor.

Öğrencilerin sene başında okula, sınıfa geldikleri andan itibaren aşama aşama programın belirlediği hedefler, kazanımlar, davranışlar, becerilerle karşılaştırılması, mevcut performanslarının zamanla geliştirilmesi gerekiyor. Bu nedenle öğretmenlerin sene başında karşılaştığı öğrencilerin ne durumda olduklarını belirlemesi önemli bir adımdır. Bu adımda öğrencilerin sosyal, fiziksel, bedensel, davranışsal, duygusal, dilsel yönlerden tanınması, ne durumda olduğunun belirlenmesi gerekir. Bu nedenle bu alanlar itibariyle öğretmenlerin öğrencilerini tanımaya yönelik bilgiler toplaması, kayıtlar tutması gerekir. Bu tanıma başlıkları planların temel gelişim alanları dikkate alınarak da belirlenebilir. Ancak ilk hareket noktasının belirlenmesi önemlidir. Bu belirleme sonrası öğrencilerle yapılan eğitim, öğretim faaliyetleri öğrencilerin durumuna göre farklılaştırılabilir. Etkinlikler, çalışmalar sırasında öğrencilerin katılım, durumları, gelişim düzeyleri, ilerleme durumları değişik araç gereçlerle kayıt altına alınması istenmektedir. Bu çalışmalara yönelik olarak program kılavuz kitabında oyun gözlem formu, anekdot kayıt formu, sistematik gözlem formu gibi örnek formlar bulunmaktadır. Kılavuzdaki örnekler şekil itibariyle öğretmeni bağlayıcı nitelikte değildir. Öğretmenlerin bunları içerik itibariyle dikkate alması gerekir. Önemli olan öğrenciler etkinlik, çalışma ve faaliyetlere katılımının değişik ortamlarda, değişik zamanlarda ve değişik süreçlerde gözlenmesidir. Gözlemedeki amaç öğrencilerdeki gelişim sürecine yönelik kanaate ulaşmadır. Gelişim süreci takip edilerek öğrencilerin ne şekilde yönlendirileceğine dair kararlar verilebilir. Bu nedenle gözlem kayıtlarının tutulması önemlidir. Ancak bu kayıtları her öğrenci için her zaman, her etkinlikte yapılacak gibi anlamamak gerekir. Öğretmenin yapacağı planlamaya göre öğrenciler farklı zamanlarda gözlenip gelişim durumları kayıt altına alınıp değerlendirilebilir. Bu kayıt, gözlem ve değerlendirmelerin öğrenci velileriyle de mutlaka paylaşılması gerekir. Zira okul öncesi eğitimde aile katılımı, yönlendirilmesi çok önemlidir. Öğrencilerin sene başındaki durumlarına yönelik tutulacak kayıtlar belirli aralıklarla yenilenmeli, gelişim süreci gözden geçirilmelidir. Bu yenileme aralığı her öğrenci için her ay, her hafta, her etkinlik sırasında mutlaka yapılacak diye bir zorunluluk yoktur. Öğrencinin gelişim durumuna göre bazı öğrencilere yönelik olarak bir veya iki kez yapılacak gözlem, değerlendirme sayısı bir başka öğrenci için daha fazla sayıda olabilir. Bu sayıyı öğrencinin gelişim sürecindeki başarım düzeyi belirleyecektir. Ancak mutlaka sene başında bir tespit, arada bir de değerlendirme yapılmalıdır. Okullarımızda öğretmenler genelde sene başında bir tespit, değerlendirme yapmaksızın sadece dönem sonunda kılavuz kitaptaki kazanım değerlendirme formalarını doldurmakla yetinmektedir. Oysa kazanım değerlendirme formları dönem sonunda öğrencinin durumuna yönelik bir genel değerlendirmedir. Kazanım değerlendirme formlarında istenen bilgilere yönelik dönem içinde değişik zamanlarda gözlem kayıtlarının tutulması gerekir. Öğretmenler öğrenci dosyası olarak da yayınevlerince hazırlanmış kitapçık biçiminde dosyalar kullanma yoluna gitmektedirler. Oysa bu kitapçık biçimindeki dosyalar öğrencilere yönelik gözlem kayıtlarının tutulmasında oldukça yetersizdir. Bu nedenle bu hazır kitapçık biçimindeki dosyalar yerine öğretmenler kendilerince geliştirecekleri kriterlere göre farklı gözlem, değerlendirme, kayıt ve dokümanları içeren dosyaları oluşturup kullanmalı ve öğrenci velileriyle paylaşmalıdırlar. Öğrencilere yönelik yapılan gözlemler kısa notlar şeklinde not alındıktan sonra düzenli kayıtlar haline dönüştürülürse gözlemler daha anlık, daha betimleyici, daha yararlı olabilir.

Okul öncesi eğitim faaliyetlerinde yeni programların getirdiği uygulamalardan bazıları da aile katılımı, ev ziyaretleri, aile eğitimi gibi çalışmalardır. Bu konulara öğretmenlerin, idarecilerin mutlaka özel önem vermesi gerekir. Bu çalışmalar eğitim öğretim amaçlarının gerçekleştirilmesinde öğretmene sorumluluk getirdiği kadar yardımcı da olur. Aile katılımı hem öğrenciye, hem aileye önemli yararlar sağlar.  Ev ziyaretleri çocukların yaşadıkları çevreyi tanıma, çocukları doğal ortamlarında gözleme imkanı verir. Özellikle ev ziyaretleri çalışmalarını öğretmenlerin her öğrenciyi her dönem en az bir kez ziyaret edecek şekilde planlanması ve uygulanması gerekir.

Yeni programlarda değerlendirme sadece öğretmenin öğrencileri değerlendirmesi şeklinde değil programın ve öğretmenin kendisinin değerlendirilmesinin de dahil olmasıyla üç boyutlu olarak düşünülmektedir. Bu üç boyutlu değerlendirmenin her yönüne dikkat edilmesi programın amaçlarına ulaşmasında önemlidir. 

Programın uygulanmasına yönelik açıklamalar bir yazının sınırlarına sığmayacak kadar uzun bu nedenle daha sonraki yazılarda görüşmek dileğiyle….

Soru ve önerileriniz için…

Ali Hikmet DEMİR

ahdiron4@hotmail.com