İlköğretim müfettişleri özellikle ilköğretim düzeyindeki okullarda denetim, teftiş çalışması yapıyorlar. Yapılan bu çalışmalarda öğrenme öğretme süreci diye nitelenen sınıf içi çalışmalar gözleniyor, gözlemlere dayalı olarak öğretmenlere yönelik denetim ve teftiş formları dolduruluyor. Raporlar yazılıyor, ilgili birimlere teslim ediliyor. Sonrası ise büyük bir bilinmezlik. Yapılan tüm bu çalışmaları sisteme etki edecek şekilde, kararların alınmasına veri oluşturacak şekilde kullanan neredeyse yok denecek düzeyde. Okullarda yapılan bu çalışmaların sorunsuz, çok sağlıklı, sistemli, düzenli olduğunu iddia etmek zor ama buna rağmen yapılan çalışmalar gerektiği gibi değerlendirilmiyor. Bu durum sonuçta denetim sisteminin işlevsiz bir konuma indirgenmesine yol açıyor. Aslında denetim sisteminde ortaya çıkan işlevsizleştirme dolaylı olarak yönetim sisteminin de işlevsizleşmesine katkıda bulunuyor. Yönetim bir bakıma sistemden haberdar olmaksızın, sağlıklı, doğru verilere dayanmaksızın kararlar aldığı için denetim gibi kendisi de işlevsizleşmeye başlıyor. Denetim ve teftiş sürecinde yaşanan sorunlara odaklanılması sistemin iyileştirilmesinde belki de ilk adım olacaktır.

İlköğretim Müfettişleri okulda ders denetimi yapıyorlar. Ders denetimi için sınıfa gidildiğinde öğrenme öğretme sürecinin uygulanması, işletilmesi konusunda gözlem, değerlendirme yapma imkanını elde ediyorlar. Öğretmenin öğretmenlik becerisinin kalitesini belirlemek için gereken zaman üzerinde durulması gerekiyor. Öğretmenin öğretmenlik becerisini belirlemeye yönelik olarak gereken zamanı belirlerken sınıf ortamını, sınıf ortamında yapılan çalışmaları, öğretmenin yaptığı çalışmaları görmek, incelemek, değerlendirmek ve bu konularda öğretmenlerle görüşmek gerekiyor. Öğretmenin öğretmenlik becerisi üzerinde değerlendirme yapabilmek için sınıf ortamında öğretmenin belli bir süre gözlenmesi gerekiyor. Sadece bir dersteki çalışmaya bakarak öğretmenin çalışmalarının değerlendirilmesi zor. Tüm derslerdeki durumuna yönelik bir değerlendirme yapabilmek için öğretmenin sadece ders ortamındaki durumunun gözlenmesi için uzun bir zamana ihtiyaç var. Yaklaşık on civarında derse giren bir sınıf öğretmeninin tüm bu derslerdeki durumunu gözlemek için en az onar saatlik bir süreye ihtiyaç var. Bu gözlem yeterli diye nitelendirilemez. Öğretmenin öğrencilere yönelik olarak öğrenme öğretme sürecindeki başarısına yönelik tuttuğu kayıtların, öğrencilere yönelik ölçme değerlendirme faaliyetlerindeki başarısının da gözlenmesi, görülmesi, değerlendirilmesi gerekir. Bunun dışında öğretmenle bu durumlara yönelik tespitler üzerinde konuşmak, fikir alışverişinde bulunmak, öğretmeni dinlemek de gerekecektir. Dolayısıyla etkin, sağlıklı, objektif bir denetim ve değerlendirme yapabilmek için öğretmenle en azından 10-15 saatlik bir süreye ihtiyaç duyulduğu söylenebilir. 10-15 saatlik bir süreyi sadece bir öğretmene ayırmak belki öğretmenin öğretmenlik becerisini belirlemede yeterli denebilir. Ancak mevcut öğretmen sayısı ile denetim elemanı oranlandığında mevcut öğretmenlere öngörülen sürenin ayrılabilmesi mümkün görünmemektedir.

Bu kadar uzun bir süre ayrılan bir denetim, teftiş ve değerlendirme çalışmasının sonucunda elde edilen sonuçların etkin bir şekilde kullanılıp kullanılmadığı da önemli bir husustur. Öğretmenlere yönelik olarak yapılan denetim ve değerlendirme çalışmasının sonuçlarının karar alıcı makamlar tarafından hiç kullanılmaması, dikkate alınmaması yapılan çalışmayı boşuna bir çaba durumuna düşürmektedir. Öğretmenlerin çalışmalarının kim tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve sonuçlarının nasıl kullanılacağı hususuna da karar verilmesi gerekiyor. Okul müdürleri işi biliyor. Öyle ise öğretmenlerin durumlarına yönelik değerlendirmeleri sadece okul müdürlerine bırakmak yeterlidir demek de doğru değildir. Okul müdürünün yapacağı değerlendirmeyi dikkate alıp ardından seviye tespit sınavlarının uygulanması belki öğretmenin çalışma performansı hakkında yeterli bilgi vermeye yetebilir. Ancak sınıf ortamının mutlaka denetlenmesi, gözlenmesi, değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu işi yapanlardan birisi olan ilköğretim müfettişleri bu konuda daha ciddi davranmalıdır. Bu davranış eğitimin kalitesine yönelik olumlu büyük bir katkı yapacağı gibi denetim sisteminin sahip olması gereken önemli konuma oturmasına da katkı sağlayacaktır.

Yapılan bu çalışmalarda öğretmenin değerlendirilmesinde verdikleri notlar öğretmenlerin çalışma performanslarına yönelik durum tespiti yapıyorlar. Bu tespitler öğretmene ve öğretmenin çalıştığı kuruma yönelik bir mesaj da içeriyor. Öğretmenler kendilerine yönelik yapılan değerlendirmeleri başkalarıyla da kıyaslayarak çalışmalarının ne durumda olduğuna dair kanaat sahibi oluyorlar. Aynı okulda görev yapan öğretmenler ve personel birbirinin çalışma temposu hakkında rahatlıkla bir fikir sahibi olabiliyor. Sorunlu öğretmene yönelik olarak müfettişlerin yaptığı değerlendirme müfettişlerin güvenirlik durumlarına yönelik de bir kanaat sahibi olmalarına neden oluyor. Bu nedenle öğretmenlere yönelik yapılacak değerlendirmelere dikkat ve özen göstermek, yapılan işi ciddiye almak gerekiyor.
          Bu yönüyle ilköğretim müfettişlerinin okulda yaptıkları ders denetimlerinde verdikleri notların gerektiği gibi ciddi bir şekilde düşünülerek verilebildiğini iddia edebilmek oldukça zor. Şikayete, yakınmaya maruz kalmamak için her öğretmene çok iyi not verenler, cebinden mi çıkıyor düşüncesiyle herkese bol bol not verenler, düşük nota dayalı yapılacak değerlendirmenin verilere dayalı olması gerektiği düşüncesinin bir sonucu olarak fazladan çaba göstermektense kısa yoldan yüksek not verenler hep yaptıkları mesleğin önemine yeterince inanmayan, işini ciddiye almayan, mesleğine zarar veren kişiler ne yazık ki denetim sisteminin içinde varlığını güçlü bir şekilde sürdürüyorlar. Bunlara karşı da ne yazık ki yetki sahipleri bir önlem almayı akıllarına dahi getirmiyorlar.

   Soru, görüş ve önerileriniz için....
          Ali Hikmet DEMİR
     ahdiron4@hotmail.com